De term CPAK-opnames van de knie verwijst naar een relatief nieuw en geavanceerd concept binnen de preoperatieve evaluatie van de kniegeometrie, vooral bij patiënten die in aanmerking komen voor een knieprothese. CPAK staat voor Coronal Plane Alignment of the Knee.
Wat betekent CPAK?
De CPAK-classificatie werd geïntroduceerd door MacDessi, Griffiths en Lorimer (2021) en combineert twee radiografische parameters om het type knie-uitlijning te beschrijven:
Door deze twee waarden te combineren, kan men bepalen of de knie varus, valgus, of neutraal is, en of de gewrichtslijn horizontaal of gekanteld staat.
Wat zijn CPAK-opnames?
CPAK-opnames zijn langebeenopnames (full-leg weight-bearing röntgenfoto's) die worden gebruikt om deze parameters exact te meten. Ze tonen het hele been — van heup tot enkel — terwijl de patiënt rechtop staat, zodat de mechanische as van het been correct kan worden bepaald.
Tijdens de analyse worden specifieke hoeken opgemeten:
- De HKA-hoek (Hip–Knee–Ankle angle)
- De Joint Line Orientation Angle (JLOA)
- De FMA en TMA voor berekening van de CPAK-classificatie
De CPAK-classificatie in detail
De CPAK-verdeling onderscheidt negen subtypes, afhankelijk van de richting van de gewrichtslijn (varus / neutraal / valgus) en de globale uitlijning (varus / neutraal / valgus):
| CPAK-type | Beschrijving | Klinische betekenis |
|---|---|---|
| Type I | Varus knie met varus joint line | Klassieke "varus knee" bij artrose |
| Type II | Varus alignment met neutrale joint line | Neiging tot asymmetrische belasting |
| Type III | Varus alignment met valgus joint line | Zeldzamer, vaak posttraumatisch |
| Type IV | Neutraal alignment, varus joint line | "Constitutioneel varus" fenotype |
| Type V | Neutraal alignment, neutrale joint line | Ideaal, zeldzaam bij artrose |
| Type VI | Neutraal alignment, valgus joint line | Anatomische variant bij vrouwen |
| Type VII | Valgus alignment, varus joint line | Compensatorisch patroon |
| Type VIII | Valgus alignment, neutrale joint line | Typische valgus artroseknie |
| Type IX | Valgus alignment, valgus joint line | Ernstige valgusafwijking |
Waarom is CPAK belangrijk?
Traditioneel werden knieprothesen geplaatst met het doel om een neutrale mechanische as (0°) te bereiken. Toch blijkt uit recente studies dat dit niet voor iedereen optimaal is.
Kinematical alignment-filosofie
Het CPAK-concept ondersteunt de "kinematical alignment"-filosofie, waarbij men streeft naar het herstellen van de individuele, natuurlijke stand van de knie, in plaats van een standaard "rechte" positie voor iedereen.
Voordelen van CPAK-gestuurde planning
- Betere individualisering: geen "one size fits all" maar anatomisch gepersonaliseerde aanpak
- Betere balans van de weke delen: minder nood aan ligament releases
- Hogere tevredenheid bij patiënten: vooral bij kinematische plaatsing
- Wetenschappelijke onderbouwing: voor het afwijken van de klassieke neutrale as
